Antistatik epoksi kaplama

Statik elektrik, iki yüzeyin birbirine sürtünüp ayrılmasıyla oluşur. Ayakkabı tabanı, forklift tekerleği ya da plastik ambalaj sürekli yük üretir. Standart bir epoksi ya da beton bu yükü iletemez; yük, bir insana, bir cihaza ya da bir metale ulaştığında ani bir boşalma yaşanır. Hassas elektronik kart için bu boşalma görünmez bir hasar, yanıcı buhar ya da toz içeren bir ortam için ise tutuşma kaynağı demektir.

Sistemin katmanları

• Hazırlanmış ve onarılmış beton alt zemin
• Epoksi astar
• Bakır baralar ve duvardaki topraklama noktalarına bağlantıları
• Karbon ya da benzeri iletken dolgulu ara katman
• İletken ya da dissipatif epoksi son kat; çoğunlukla self-levelling, bazen ince kaplama olarak

Tipik kalınlık

Self-levelling tipindeki sistemler genellikle 2 ile 3 mm arasında, kaplama tipindekiler ise daha ince uygulanır. Kalınlık, mekanik yüke ve ürün seçimine göre değişir. İletkenliği sağlayan katkı son katın tamamına dağılmış olduğu için yüzey aşındıkça özellik kaybolmaz; ölçülen direnç değeri katman boyunca korunur.

Sistemin çalışması yalnızca kaplamaya bağlı değildir. Bakır baraların binanın topraklama tesisatına doğru bağlanması ve bu tesisatın ölçülmüş olması gerekir. Bu bağlantı, tesisin elektrik sorumlusuyla birlikte planlanmalıdır. Kısacası zemin, binanın topraklama sisteminin bir parçası hâline gelir.

Direnç aralıkları

• İletken zemin: Toprağa direnci genellikle yaklaşık 10⁴ ile 10⁶ ohm arasında kalır. Patlayıcı madde, yakıt ve yanıcı solvent bulunan alanlarda tercih edilir.
• Dissipatif zemin: Direnci genellikle yaklaşık 10⁶ ile 10⁹ ohm arasındadır. Elektronik kart üretimi ve montajı gibi ESD korumalı alanlarda kullanılır.
• Antistatik zemin: Sürtünmeyle düşük yük üreten ve oluşan yükü sınırlayan yüzeylerin genel adıdır. Şartnamede kesin direnç değeri yoksa bu tanım yetmez; hangi aralığın istendiği netleştirilmelidir.

Standartlar ve ölçüm

ESD korumalı alanlar için uluslararası çerçeveyi IEC 61340-5-1 ve ABD'de ANSI/ESD S20.20 belirler. Zemin direncinin nasıl ölçüleceği ayrı test standartlarında tanımlanır. Elektronik üretimde zemin tek başına değerlendirilmez: kişi, ayakkabı ve zemin birlikte bir sistem oluşturur ve bu zincirin toplam direnci ölçülür. ESD ayakkabı ya da topuk bandı kullanılmayan bir alanda kusursuz uygulanmış bir ESD zemin bile beklenen korumayı vermez.

Doğru sınıfı seçmek

Seçimi alanın riski belirler. Patlama riski olan bir depoda yükün en hızlı yoldan toprağa gitmesi istenir; hassas elektronik montajında ise çok hızlı boşalmanın kendisi de zarar verebileceği için dissipatif aralık tercih edilir. Şartnamede direnç değeri ve standart açıkça belirtilmeli, ürün buna göre seçilmelidir. Değer belirsizse önce alanın kullanım senaryosu yazılmalıdır. Bazı şartnameler yüzey direnci, bazıları toprağa direnç ister; iki değer farklı ölçülür ve birbirinin yerine kullanılmamalıdır.

Savunma sanayi

Savunma sanayi tesislerinde elektronik kart üretimi, sistem entegrasyonu, test ve kalibrasyon alanları, mühimmat ve enerjik malzeme depoları statik kontrol ister. Ağır yük ve sıcak yıkamanın baskın olduğu montaj ve bakım alanlarında ise poliüretan beton daha uygundur.

Elektronik ve hassas üretim

Baskı devre kartı, yarı iletken, sensör ve optik ürünlerin üretildiği, taşındığı ve depolandığı alanlarda insan vücudunun hissedemeyeceği kadar küçük bir boşalma bile bileşeni bozabilir. Bu hasar çoğu zaman üretim hattında değil, ürün sahada arıza verdiğinde fark edilir.

Yanıcı ve patlayıcı ortamlar

• Yakıt tankları, akaryakıt depoları ve dolum alanları
• Yanıcı gazların işlendiği, doldurulduğu ya da depolandığı alanlar
• Patlayıcı maddelerin üretildiği ve depolandığı tesisler
• Solvent bazlı boya, vernik ve kimyasal üretim alanları
• Toz patlaması riski taşıyan un, şeker ve ilaç tozu işleme alanları

Diğer alanlar

Veri merkezleri, sunucu ve telekomünikasyon odaları, hastane görüntüleme ve ameliyathane destek hacimleri, ilaç ve kimya laboratuvarları da antistatik zeminin sık kullanıldığı yerlerdir. Bu alanlarda temizlik kolaylığı ve kimyasal dayanım da beklenir; epoksi bağlayıcı her ikisini birlikte karşılar. Zemin seçimi bu alanlarda çoğu zaman tesisin risk değerlendirmesine dayanır.

Savunma sanayinde antistatik epoksi deneyimimiz

Savunma sanayi projeleri çoğunlukla poliüretan beton ve antistatik epoksi uygulamalarının yoğun olduğu işlerdir. Sun İnşaat ile Aselsan Macunköy'de antistatik epoksi kaplama uyguladık.

• Sun İnşaat, Aselsan Macunköy, Ankara: antistatik epoksi kaplama
• Aselsan, Macunköy, Ankara: baskı devre bodrumu self-levelling epoksi kaplama
• Aselsan, Macunköy, Ankara: baskı devre alanı kimyasal dayanımlı self-levelling epoksi kaplama
• Aselsan, Macunköy, Ankara: self-levelling epoksi kaplama
• BGS İnşaat, Aselsan Akyurt, Ankara: self-levelling epoksi kaplama
• Öznur Savunma Havacılık A.Ş., Sincan OSB, Ankara: self-levelling epoksi kaplama
• Aselsan: poliüretan beton zemin kaplama

Diğer projelerimizin fotoğraflarını ve listesini projeler sayfamızda, poliüretan beton işlerimizi poliüretan beton sayfasında bulabilirsiniz.

Başlıca özellikler

• Kalıcı iletkenlik: İletken katkı son katın tamamına dağıldığı için direnç değeri yüzey aşındıkça değişmez.
• Kimyasal dayanım: Yağ, yakıt, birçok solvent ve temizlik maddesine karşı dirençlidir. Kesin dayanım listesi ürünün teknik föyünde yer alır.
• Aşınma ve darbe: Self-levelling tipi sistemler, elektronik üretim ve depo alanlarındaki tekerlekli ekipman trafiğini taşır.
• Toz tutmama: Gözeneksiz yüzey toz üretmez ve toz tutmaz; temiz oda ve elektronik montaj alanları için önemlidir.
• Hijyen: Derz olmadığı için kir ve bakteri birikmez; laboratuvar ve sağlık alanlarında temizlik kolaylaşır.
• Yük dağıtımı: İletken ara kat, yükün tek bir noktada toplanmasını önler ve tüm yüzeyde dengeli bir direnç sağlar.
• Yüzey düzgünlüğü: Akışkan uygulama, hassas ekipman taşıyan arabalar için titreşimsiz bir yüzey verir.

Ortam nemi ve iletkenlik

Statik yük, bağıl nemin düşük olduğu ortamlarda daha kolay oluşur; kış aylarında ısıtılan ve klimalı temiz odalarda risk artar. Zemin bu koşulda da çalışmalıdır. Bazı ürünler direnç değerini ortam neminden bağımsız korur, bazılarında değer kuru havada yükselir; bu bilgi ürün föyünde aranmalı, kontrol ölçümleri kuru dönemde de tekrarlanmalıdır.

Bilmeniz gereken sınırlar

İletken katkı nedeniyle renk seçeneği standart epoksiye göre dardır; açık renklerde yüzeyde koyu lifler ya da noktalar görülebilir. Yüzeye cila, vaks ya da yalıtkan bir bakım ürünü sürmek iletkenliği bozar. Ağır forklift trafiği ve sıcak yıkamanın birlikte olduğu bir alanda ise sistem seçimi ayrıca değerlendirilir; bu koşullar için iletken poliüretan çözümler de bulunur.

Bir başka konu nemdir. Alt zeminden yükselen nem kaplamanın yapışmasını bozabilir ve ölçülen direnci etkileyebilir. Bu yüzden uygulama öncesinde beton nemi ölçülmeli, gerekiyorsa nem bariyerli astar kullanılmalıdır.

1. Keşif: Alanın kullanımı, istenen direnç sınıfı, beton dayanımı ve nemi, mevcut topraklama noktaları yerinde incelenir.
2. Yüzey hazırlığı: Beton shot blasting ya da elmas taşlamayla açılır, eski kaplama ve şerbet tabakası alınır. Yüzeyin neden ve nasıl açıldığını bilyalı püskürtme ve taşlama sayfamızda ayrıntılı bulabilirsiniz.
3. Onarım ve astar: Çatlak ve boşluklar epoksi harçla doldurulur, astar sürülür ve gerekiyorsa tesviye yapılır.
4. Bakır baralar: Baralar, üretici föyünde belirtilen aralıklarla zemine sabitlenir ve duvardaki topraklama noktalarına bağlanır. Dilatasyon derzlerinde iletkenliğin kesilmemesi için baralar köprülenir.
5. İletken ara kat: Baraların üzerine, yükü yatayda dağıtan iletken bir ara kat uygulanır.
6. Son kat: İletken ya da dissipatif epoksi, istenen kalınlıkta dökülür ve dikenli rulo ile havası alınır.
7. Ölçüm: Kür sonrasında yüzeyin birçok noktasında toprağa direnç ölçülmeli ve sonuçlar kayda geçirilmelidir.
8. Topraklama kontrolü: Bakır baraların bağlandığı topraklama hattının ölçümü tesisin elektrik ekibi tarafından doğrulanmalıdır.

Şantiyede dikkat edilenler

Son katın kalınlığı direnç değerini etkiler; bu yüzden döküm sırasında tüketim düzenli kontrol edilmelidir. Ortam sıcaklığı ve nemi kürü yavaşlatabilir. Ölçüm noktalarının yeri ve sayısı şartnamede tanımlıysa ona, tanımlı değilse alanın büyüklüğüne göre belirlenir. Uygulama boyunca alan toza ve diğer ekiplerin trafiğine kapatılır. Şartname ölçüm tablosu istiyorsa bunun teslim belgeleri arasında yer alması teklif aşamasında talep edilmelidir.

Bakır bara yerleşimi

Bara aralığı ve topraklama noktası sayısı ürün föyüne ve alanın büyüklüğüne göre belirlenir; her oda ya da bölüm bir topraklama noktasına bağlanmalıdır. Kapı geçişleri, kolon dipleri ve dilatasyon derzleri, iletkenliğin en kolay kesildiği yerlerdir ve bara planında ayrıca işaretlenmelidir.

Standart self-levelling epoksi

Kuru üretim, depo, laboratuvar ve ofis alanlarında yeterli olur. Antistatik sistemle aynı hazırlık ve uygulama adımlarını izler, ancak bakır baralar ve iletken katmanlar yoktur. Ayrıntılar self-levelling epoksi kaplama sayfasında.

Poliüretan beton

Ağır forklift, termal şok ve sıcak yıkama olan alanlar için tasarlanmıştır. Savunma tesislerinde montaj ve bakım bölümlerinde poliüretan beton, elektronik ve mühimmat bölümlerinde antistatik epoksi kullanmak sık görülen bir düzendir. İki sistem arasındaki geçişler profille çözülür.

ESD vinil ve karo

İletken PVC karolar da bir seçenektir; özellikle yükseltilmiş döşemeli sunucu odalarında kullanılır. Ancak derzli yapıları kimyasal dökülme ve sık yıkama olan alanlarda dezavantaj yaratır. Derzsiz bir epoksi sistem, temizlik ve dayanım açısından çoğu üretim alanında daha uygundur.

Nasıl karar verilir?

• Alanda yanıcı buhar, gaz, toz ya da patlayıcı var mı?
• Hassas elektronik bileşen üretiliyor, taşınıyor ya da depolanıyor mu?
• Şartnamede bir direnç aralığı ve standart istenmiş mi?
• Zemin forklift, sıcak su ya da yoğun kimyasal görecek mi?

İlk üç sorudan birine yanıtınız evetse antistatik bir sistem gerekir. Dördüncü sorunun yanıtı hangi bağlayıcının seçileceğini belirler. Kararsız kalınan alanlarda kullanım senaryosu ve şartname birlikte değerlendirilmeli; gerekirse bölümlere göre karma bir düzen kurulmalıdır.

Başlıca etkenler

• Direnç sınıfı ve standart: İletken ya da dissipatif sistem seçimi ve şartnamedeki ölçüm gereksinimleri ürün maliyetini belirler.
• Alan büyüklüğü ve bölünmüşlük: Küçük ve çok odalı alanlarda bakır bara ve topraklama bağlantısı sayısı metrekareye göre artar.
• Kalınlık ve sistem tipi: Self-levelling sistem, ince kaplama sistemine göre daha fazla malzeme ister.
• Alt zemin: Eski kaplamanın sökülmesi, çatlak onarımı, tesviye ya da nem bariyeri ayrı kalemlerdir.
• Topraklama altyapısı: Duvarda hazır topraklama noktası yoksa elektrik tesisatı tarafında ek iş gerekir.
• Ölçüm ve belgeleme: Çok noktalı direnç ölçümü ve rapor istenmesi işçiliğe eklenir.
• Saha koşulları: Güvenlikli tesislere giriş süreçleri, çalışan üretim hattı yanında bölgesel çalışma ve takvim fiyata yansır.

Fiyatı düşürmenin doğru yolu

Antistatik özelliği yalnızca gereken bölgelere uygulamak, toplam maliyeti düşürmenin en etkili yoludur. Aynı tesiste elektronik montaj bölümü antistatik, koridor ve depo bölümleri standart epoksi olarak planlanabilir. Bu ayrım, tesisin risk değerlendirmesi esas alınarak keşifte yapılmalıdır.

Ön bütçe ve kesin fiyat

Kaba metraj, kullanım bilgisi ve birkaç fotoğraf ön bütçe için yeterlidir. Kesin fiyat ise beton nemi, yüzey dayanımı ve topraklama noktalarının yerinde görülmesinden sonra netleşir. Bu sıralama, iş başladıktan sonra ek kalem çıkma olasılığını azaltır.

Bize göndermeniz gerekenler

• Alan ve konum: Metrekare, oda sayısı ve tesisin bulunduğu il.
• Kullanım: Elektronik montaj, depo, laboratuvar, yakıt ya da patlayıcı madde alanı gibi.
• Teknik gereksinim: İstenen direnç aralığı, standart ve ölçüm yöntemi.
• Topraklama: Duvardaki topraklama noktalarının yeri ve tesisatın durumu.
• Mevcut zemin: Beton, eski epoksi ya da karo; çatlak ve nem durumu; birkaç net fotoğraf.
• Yük: Forklift, transpalet ya da tekerlekli ekipman trafiği.
• Belgeler: Şartname, zemin planı ve elektrik projesinin ilgili sayfaları.
• Takvim: Alanın boşaltılabileceği dönem ve teslim tarihi.

Bu bilgiler sistem önerisi ve ön bütçe için yeterlidir; kesin teklif için keşifte beton nemi ve yüzey dayanımı ölçülmelidir.

Keşif ve ölçüm

Keşifte zemin, topraklama noktaları ve alanın kullanım düzeni yerinde görülür. Mevcut bir antistatik zemini yeniliyorsanız eski ölçüm kayıtlarınızı da paylaşın; değerlerin hangi bölgelerde bozulduğunu görmek, onarım mı yenileme mi gerektiğine karar vermeyi kolaylaştırır. Yeni bir tesis için mimari plan ve elektrik projesindeki topraklama hattı yeterli bir başlangıçtır.

Merkezimiz Sincan, Ankara'dadır. Teknik bilgilerinizi ve şartnamenizi iletişim formu ile ya da e-posta ekinde gönderebilirsiniz.