Fabrika zemin kaplaması nasıl seçilir sorusunun kısa yanıtı şudur: ürün adından değil, zeminin maruz kalacağı yüklerden başlarsınız. Önce prosesin ıslak mı kuru mu olduğuna, sonra kimyasal ve sıcaklık etkisine, ardından forklift ve palet gibi mekanik yüke bakarsınız. Kayma direnci, hijyen, ESD gibi özel şartlar ve mevcut betonun durumu bu listeyi tamamlar. Bu yazı o sırayı ve her adımda dikkat edeceğiniz noktaları anlatıyor.
Önce zemine binen yükleri çıkarın
Flowcrete, üretim tesisi zeminlerinin fiziksel darbe, ekipman ve palet kaynaklı noktasal yük, forklift trafiği ve aşındırıcı kimyasallara maruz kaldığını belirtiyor. Bu koşullarda zeminin düz, dikişsiz, geçirimsiz, kaymaz ve işlevsel kalması bekleniyor. Aynı sayfada dikişsiz ve kendiliğinden yayılan epoksi kaplamaların, fayans veya döşeme plağındaki kirletici biriktirebilecek çatlak ve derzleri ortadan kaldırdığı yazıyor.
Bu yüzden keşfe gitmeden önce şu bilgileri toplamanızı öneririz: hangi kimyasallar hangi sıklıkla zemine dökülüyor, zemin hangi sıcaklıkta yıkanıyor, hangi araçlar hangi güzergâhta çalışıyor, ıslak temizlik var mı. Bu cevaplar sistem ailesini belirler.
Seçim sırası
Sika’nın Ucrete broşürü, seçim kriterlerini termal şok direnci, kayma kazalarını önleme, kimyasal direnç, statik elektriğin kontrolü, hijyen ve uzun dönem performans başlıklarıyla sıralıyor. Bu başlıkları sahadaki karar sırasına şöyle çevirebilirsiniz:
- Proses kuru mu, ıslak mı?
- Kimyasal ve sıcaklık etkisi var mı; termal şok ya da buharla temizleme olacak mı?
- Mekanik yük ne kadar: forklift, palet, noktasal yük?
- Hangi kayma direnci ve yüzey dokusu gerekiyor?
- Hijyen, ESD gibi özel gereksinim var mı?
- Alt zeminin yaşı, nemi ve mukavemeti uygun mu?
- Üretimi ne kadar süre durdurabilirsiniz?
Kuru ve ıslak proses alanları
Sika, üretim alanlarını kuru ve ıslak proses alanları olarak ayırıyor. Islak alanlarda genellikle daha yüksek kayma direnci, kolay temizlik, suya ve kimyasal maruziyete dayanım isteniyor. Aşırı maruziyet alanlarını ise ıslaklık, kimyasal, sıcaklık ve aşınmanın birleşimi olarak tanımlıyor. Gıda sanayinde termal şokla birlikte şiddetli kimyasal etki, otomotivde yüksek noktasal yük ve aşınma örnek veriliyor.
Depo, kuru paketleme ve montaj hattı gibi kuru alanlarla; mezbaha, süt, içecek ve yıkama hatları gibi ıslak alanlar aynı sistemle çözülmez. Aynı tesis içinde bölge bölge farklı sistem seçmek normaldir.
Kimyasal, sıcaklık ve mekanik yük: epoksi mi, poliüretan beton mu?
Üretici föylerindeki kullanım tanımları iki ayrı konumlanma gösteriyor. Aşağıdaki karşılaştırma yalnızca anılan ürünler için geçerlidir, genel kural değildir.
| Sistem | Föydeki tanım |
|---|---|
| MasterTop 1273 S (epoksi) | Orta ve ağır mekanik ve kimyasal etkiye maruz zeminler; portakal kabuğu yüzeyli, hijyenik. Üretici bilgisini aktaran distribütör sayfasıdır. |
| MasterTop 1324 R (poliüretan) | Kayma dirençli, yarı esnek, çatlak örtme yeteneği olan sistem; orta derecede mekanik ve kimyasal aşınma dayanımı. |
| Sika Ucrete (poliüretan beton) | Poliüretan reçine ve çimento hibriti; agresif kimyasallara, termal şoka ve ağır mekanik darbeye direnç. |
Bu föylerden çıkan pratik sonuç şudur: orta ve ağır yük için epoksi ya da poliüretan sistemler tanımlanıyor; termal şok, buharla temizleme ve ağır darbe gibi aşırı maruziyette poliüretan beton öne çıkıyor. Epoksi ile poliüretan beton arasında hangi sıcaklığa kadar hangi sistem dayanır sorusunun karşılaştırmalı rakamlarını kaynaklı olarak veremiyoruz; bunu ürün föyünden ve üreticinin teknik servisinden almanız gerekir.
Aynı ailede bile kullanım şartı seçimi değiştirir. Sika Ucrete PLC föyü, buharla temizlemenin termal şok nedeniyle zeminde delaminasyona yol açabileceğini söylüyor ve buharla temizlenecek zeminler için UD 200 gibi uygun ürünleri öneriyor. UD 200 föyü agresif kimyasallara, ağır darbeye ve +150 °C’ye kadar sıcaklığa direnç belirtiyor. Ucrete MT föyünde servis sıcaklığı −25 °C ile +80 °C arasında veriliyor. Bu değerleri başka bir ürüne taşıyamazsınız.
Kimyasal direnç için de aynı dikkat geçerli. Ucrete MT föyüne göre kimyasal direnç laboratuvarda tek tek kimyasallar için tanımlı; belirli kimyasallar için teknik servise danışılması isteniyor. Tesisinizde kullandığınız kimyasalların listesini, derişimleriyle birlikte üreticiye verin.
Kayma direnci ve yüzey dokusu
Aynı poliüretan beton ailesinde yüzey dokusu ürüne göre ayrılıyor. Ucrete MT hafif dokulu ve hem ıslak hem kuru proses alanları için tanımlı. Ucrete MF ise pürüzsüz yüzeyli ve föyde yalnızca kuru proses alanları için sayılıyor: kimya ve proses tesisleri, temiz odalar, kuru paketleme hatları, depolar. Yani yüzey dokusunu kuru ya da ıslak alana göre seçersiniz.
Kaymazlık sınıfına tek başına güvenmeyin. DIN 51130 sonuçları R9 ile R13 arasında sınıflanıyor ve R13 en yüksek kayma direncini gösteriyor. Safety Direct America’nın değerlendirmesine göre tek bir test yöntemi sınırlıdır: R10 sınıfı sarkaç testinde V–Z aralığının tamamını kapsayabiliyor, R11 bile geniş bir test değeri aralığı verebiliyor. Bu ikincil bir kaynaktır. Sizin için anlamı şudur: suyun, yağın ya da yağlı ortamın gerçek koşullarını üreticiye söyleyin ve o ürün için test sonucunu isteyin.
Hijyen ve ESD gibi özel gereksinimler
Gıda ve ilaç alanlarında temizlenebilirlik belgelenebilir olmalı. UD 200 föyü, gıda ve içecek tesislerine uygunluk (HACCP) test raporunu ve EN 16516’ya göre Indoor Air Comfort Gold sertifikasını listeliyor. Sika’nın Ucrete broşürü bakteri ve küf üremesini desteklemediğini söylüyor; bu üretici beyanıdır.
Elektronik üretim ya da yanıcı toz ortamında zemin elektrostatik açıdan da değerlendirilir. ESD-Protect‘e göre IEC 61340-5-1 elektronik bileşenlerin korunması için genel gereksinimleri tanımlıyor, IEC 61340-4-1 ise zemin kaplamalarının elektriksel direnç test yöntemini veriyor. ESD zemin tek ürün değil, sistemdir. Örneğin MasterTop P 687 W AS iletken astarı, MasterTop 1270 AS ve 1324 AS gibi antistatik sistemlerin altında kullanılıyor. Bu yüzden ESD talebini şartnamede sistem olarak yazın ve ölçüm yöntemini belirtin.
Alt zemin: beton yaşı, nem ve mukavemet
En sağlam kaplama bile uygun olmayan betonda tutmaz. Şartlar ürüne göre değişir. İki örnek:
- MasterTop P 687 W AS föyü, betonun C25 veya en az 350 doz olmasını, en az 3 haftalık olmasını, yüzey hazırlığından sonra mukavemetin en az 1,5 N/mm² olmasını ve CM ile ölçülen nemin %4’ü geçmemesini istiyor. Zemin sıcaklığı en az +10 °C ve şebnem noktasının en az +3 °C üzerinde olmalı. Bu değerler yalnızca o sistem içindir. Föy 2017 yüklemesidir, güncel sürümü üreticiden teyit edin.
- Ucrete MT ve MF föyleri 7 günlük betona uygulanabildiğini belirtiyor. Ucrete PLC föyü uygulama ve ortam sıcaklığı için en az +10 °C, en çok +30 °C, bağıl nem için en çok %80 diyor.
Sikafloor-151 föyü yüzeyin temiz, kuru, yağ, kir ve kür malzemesinden arınmış olmasını ve betonun aşındırıcı ekipmanla çimento şerbetinden arındırılarak açık gözenekli hale getirilmesini istiyor. Bu hazırlık, shot blasting ve taşlama gibi makine işleridir; eğitimli bir uygulama ekibi yapar. Beton yaşını, nemini ve mukavemetini uygulamadan önce ölçtürün.
Devreye alma süresi
Durma süresi seçimi doğrudan etkiler. Ucrete sayfası tam hizmete alma süresini 10 °C’de 5 saat olarak veriyor. Ucrete MT föyü, Ucrete Accelerator ile 12 saatlik pencerede hızlı uygulamadan söz ediyor. Epoksi sistemler için kaynaklı bir süre elimizde yok; bu süreyi seçtiğiniz ürünün föyünden ve şantiye sıcaklığına göre teyit edin.
Standartlar ve belgeler
TSE kaydına göre TS EN 13813 kapalı alanlardaki döşemelere uygulanacak şap malzemesinin sahip olması gereken özellikleri kapsıyor. Fixa’nın açıklamasına göre bu özellikler arasında basınç ve eğilme dayanımı, yüzey sertliği, aşınma ve darbe direnci, yapışma dayanımı var. Kaplama tarafında EN 1504-2 devreye giriyor; Eurolab’ın özetine göre önemli mekanik yük içeren döşeme uygulamalarında bu standarda uygun sistemler EN 13813 gereksinimlerini de karşılamalı. Bu özet ikincil kaynaktır. Sika, Sikafloor-2350 ESD sayfasında hem EN 13813 hem EN 1504-2 temelli performans beyanını listeliyor. Şartnamede ürünün CE işaretini ve performans beyanını isteyin.
Fiyatı hangi etkenler belirler?
Fiyat rakamını keşiften sonra veririz. Fiyatı belirleyen başlıca etkenler şunlardır: alan büyüklüğü, alt zeminin durumu ve hazırlık işi, sistemin kalınlığı ve kat sayısı, doku ve renk, ESD ya da termal şok gibi özel gereksinimler, şantiye koşulları ve devreye alma süresi.
Uygulama güvenliği ve uygulayıcı seçimi
Hem Sika hem Master Builders föyleri, bu sistemlerin uzman ve eğitimli uygulamacılar tarafından uygulanmasını istiyor. Reçine, sertleştirici ve solvent içeren işlerde alanın havalandırılması, eldiven, koruyucu gözlük ve uygun maske kullanımı gerekir. Sika da seçim için üreticinin teknik desteğine danışmayı öneriyor.
Proses, kimyasal listesi ve alt zemin durumu netleştiğinde, yani sistem seçimini şartnameye yazmadan önce, yerinde keşif ve teklif istemenizi öneririz. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve yerinde keşfin yerine geçmez.